AI volgen zonder nadenken? Dat is hoe je in het water eindigt

Leestijd: 4 minuten 

We zien het af en toe in het nieuws verschijnen. Iemand volgt zijn navigatie zo trouw, dat deze persoon zonder nadenken ergens in- of tegenaan rijdt. Bestuurder verbaasd. ‘Maar mijn navigatie zei dat ik hier moest zijn.’ 
We lachen erom. En ondertussen doen we in ons werk steeds vaker precies hetzelfde met AI. 

Van hulpmiddel naar automatische piloot 
AI is razendsnel onderdeel geworden van ons dagelijks werk. We laten het teksten schrijven, samenvatten, beslissingen voorbereiden en opties afwegen. En meestal gaat dat goed. Soms zelfs indrukwekkend goed. 
Maar ergens onderweg verschuift er iets subtiels. Net als bij navigatie: 
- Eerst kijk je mee 
- Dan vertrouw je erop 
- En op een dag volg je zonder nog te kijken waar je rijdt 
Niet omdat je dom bent, maar omdat het systeem zo overtuigend en efficiënt is. 

Wat AI beter doet dan wij als mens (en waarom dat risico’s heeft) 
AI is sterk in snelheid, patroonherkenning en consistente formuleringen. Wat het niet heeft, is context, moreel besef en verantwoordelijkheid. Toch klinkt een AI-antwoord vaak zekerder dan onze eigen twijfel. En precies daar ontstaat het risico: we stoppen met actief denken. 
​
Een herkenbaar voorbeeld 
Stel je voor: je gebruikt AI om een belangrijk document te schrijven: een voorstel, beleidsstuk of strategische e-mail. De tekst is helder en logisch. Je denkt: dit is beter dan wat ik zelf zou schrijven. 
En dus herschrijf je minder. Je stelt minder vragen. Tot iemand later vraagt waarom deze keuze is gemaakt. En je merkt: je volgde de route, maar weet niet meer waarom. 

Wat onderzoek laat zien 
Recent onderzoek laat zien dat dit geen individueel probleem is. In een recent leiderschapssurvey, uitgevoerd in 2025 door het onafhankelijke marktonderzoeksbureau 3GEM, gaf 62% van de ondervraagde leiders aan AI te gebruiken voor het merendeel van hun beslissingen. 70% twijfelt aan zichzelf als AI iets anders suggereert. 
Dit wordt ook wel automatiseringsvertrouwen genoemd: de neiging om het oordeel van systemen te overschatten zodra ze overtuigend genoeg klinken. 

Het echte risico 
Het grootste risico van AI is niet dat het soms fout zit. Het risico is dat wij afleren om op te letten. Minder kritisch lezen. Minder eigen aannames toetsen. Minder verantwoordelijkheid voelen. 

Een betere gewoonte 
Mindful AI betekent niet minder AI gebruiken, maar bewuster. Gebruik AI als copiloot, niet als chauffeur. Laat het voorstellen doen, maar formuleer zelf de beslissing. Vraag jezelf altijd: wat zou ik doen zonder dit antwoord? 

AI gebruiken zonder de controle te verliezen
AI kan je veel werk uit handen nemen, maar het kan je aandacht niet vervangen. De auto die het water in reed had prima remmen. De bestuurder keek alleen niet meer. 

Wil je met jouw organisatie AI inzetten, zonder dat je medewerkers enthousiast de sloot in rijden? In mijn workshops help ik organisaties om AI, zoals Copilot, bewust en effectief te gebruiken. Wil je weten hoe dat er voor jullie uitziet? Plan een gratis kennismaking.  

Plan een gratis kennismaking